Merak Ettikleriniz

Sütüm Yeterli mi?

Doğum yaptıktan sonra gerek çevre gerekse annenin kendisi sütünün bebeğe yeterli olup olmadığı konusunda endişelenebilmektedir. Anne sütü emzirme ile verildiğinde ölçmek mümkün olmadığından bebeğin ne kadar alabildiğini anlamak zordur. Ancak böyle bir ölçüm gerekli de değildir. Anne sütünün yeterli olduğunu anlamak için aylık kontroller ve evde bez sayımı yeterli olacaktır. Eğer bebek her ay en az 500gr alıyorsa yeteri kadar kilo aldığı kabul edilmelidir. Gün içinde yeterli beslenip beslenmediğini anlamak için ise 24 saatlik bezlerine bakmak gerekir. Eğer altıncı günden itibaren 24 saat içinde en az altı adet bez ıslatıyorsa bebeğin yeteri kadar beslendiği düşünülür. Genel olarak da bebek emerek anne memesini yumuşatabiliyorsa, emzirmeyi kendisi sonlandırıyorsa ve rahatlayarak uykuya geçebiliyorsa işler yolunda demektir.

Sağlıklı Bebekte Büyümenin İzlenmesi

Miadında doğan ve herhangi bir sağlık problemi olmayan bebek “Sağlam Çocuk Takibi” dahilinde belli aralıklarla takip edilir. Büyümenin izleminde bebekler için baş, boy ve kilo takibi yapılır. Beslenme, nöromotor gelişim ve yaşa uygun takviye (D vitamini damlası, demir damlası gibi) de bu takiplerin konularındandır. Çocuğun aşı takvimine göre aşılanması, tarama ve takipleri sağlam bireylerin yetişmesi için titizlikle yapılmalıdır.

Büyüme anne ve babaları en direk ilgilendiren konuların başındadır. “Çocuğumun boyu uzamış mı?”, “Bu ay kaç kilo almış?” gibi sorular ebeveynlerin kafasını en çok meşgul eden sorulardır. Özellikle diğer çocuklarla kıyaslama yoluna da gidildiğinde annelerin endişeleri artabilmektedir. Oysa büyüme takibinde çocukların seyrettikleri eğriler birbirlerininkinden farklı olacaktır. Her çocuk genetik kodlaması doğrultusunda bir büyüme gösterecektir. Beslenme ve sağlıklı büyüme koşullarının sağlanması de tabi ki büyüme ve gelişmenin en büyük destekçileridir. Burada dikkat edilmesi nokta çocuğun büyüme eğrisi hangisi olursa olsun kendi eğrisinden anlamlı sapma yaşamamasıdır. Büyümede duraklama ya da gerilik tıbben saptamadan sırf diğer bebeklere kıyaslama yaparak erken dönemde ek besinlere başlamak ya da anne sütü ile beslenme yerine formül süte geçmek başka problemleri birlikte getirebilir.

Çoğulların Emzirilmesi

Her kadın doğumda yaklaşık 2,5 bebek besleyebilecek süt üretme potansiyeline sahiptir. Yani ikiz beslenmesi için yeteri kadar süt gelmemesi doğum sonrası annenin yeteri kadar desteklenmesi ile direk ilgilidir. Maalesef bazı kuruluşlar ikiz doğumu otomatik olarak anne sütünün yetmeyeceği bir durum olarak kabul edilerek bebeklere formül süt başlanmaktadır. “Dönüşümlü beslenme” özellikle sık görülen bir uygulamadır. Anneye bebekler hiç aynı anda getirilmeden bir bebek emzirtilir, diğerine mama verilir. Diğer beslenmede bebekler yer değiştirir.

Oysa, yeterli destek ve danışmanlık ile her iki bebeği birlikte beslemek mümkündür. Tabi anne de istekli olmalı ve böyle bir seçenek olduğunu bilmelidir. İki bebeğin de her istediklerinde istedikleri uzunlukta memede kalmaları anne vücudunun iki bebeğe yetecek sütü üretmesi için gerekli uyarıyı sağlayacaktır.

Süt üretimi talep oldukça arz edilen bir durumdur. Yani bebeklere formül süt verilirse ya da her iki bebek de her istediklerinde memeye getirilmezlerse o zaman anne vücudu iki bebeklik süt üretmesi gerektiği mesajını hiç alamayacaktır.

ikiz1

Tabi ki yeni doğum yapmış ve özellikle ilk doğumu olan bir kadının iki bebekle birden baş etmesi ilk etapta destek gerektirebilir. Ama anne endişelendirmek yerine cesaretlendirilirse, eş zamanlı beslenme ile vakit kazanabileceği anlatılırsa ve doğru danışmanlık sağlanırsa sonuçlar olumlu olacaktır.

Bir bebek kundak diğeri koltuk altı pozisyon

ikiz2

Her iki bebek koltukaltı pozisyonunda

ikiz3

Her iki bebek kundak pozisyonunda

ikiz bebek kundak

Bebeklerin bir veya ikisinin yoğun bakımda takibinin gerektiği durumlarda anne en kısa sürede ve günde 8 defadan az olmayacak şekilde sağmaya başlamalıdır. Anne sütü gelene kadar elle sağma yöntemi ilk tercih olmalıdır. Anne bu şekilde elde edilen her damla toplanarak bebek ya da bebeklere ulaştırılmalıdır. Anne ile bebekler farklı merkezlerde kalmak durumundalar ise sütün transferinde soğuk akü kullanılmalı ve 4 saat içinde sağılmış soğutulmuş süt ya dolaba kaldırılmalı ya da bekletilmeden ısıtılarak bebeklere verilmelidir.

Gebelik Döneminde Emzirme

pregnant mother nurses daughter

Henüz memeden ayrılmamış bebeği olan bir kadın tekrar hamile kalırsa emzirmeyi kesmek gerekir mi? Pek çok kadın buna ‘hayır’ cevabı veriyor. Süt çocuğu ve yenidoğanın birlikte emzirilmesi ile ilgili yapılan kanıta dayalı çalışmlar sınırlı olsa da bu konuda yapılan yayınlar her geçen yıl daha da artmaktadır. La Leche League’in web sitesine bakıldığında ise “Tandem Nursing” başlığı altında yüzlerce kadının bu konudaki deneyimlerini paylaştıklarını görmek mümkündür. Bazı kurallar dikkate alınarak hamile bir kadının emzirmeye devam etmesinin tıbbi sakıncası yoktur.

  • Anne beslenmesine dikkat etmeli ve her besin grubundan yeteri kadar tükettiğine emin olmalıdır.
  • Meme uçlarının hamilelikte biraz hassaslaşabileceği unutulmamalıdır.
  • Düşük tehtidi olan durumlarda kadın doğum doktoruna danışılarak emzirmeye devam edilmelidir. Emzirme esnasında sütü göğüsten dışarı iten oksitosin hormonunun miktarı yükselmektedir. Ancak bu yükselme normal koşullarda erken doğum başlatacak seviyede değildir.
  • Konuşmaya başlamış olan süt çocukları, doğumun yaklaştığı dönemde sütün tadının değiştiğini ifade edebilirler. Bunun sebebi doğuma yaklaştıkça üretilen sütün yapısının kolostruma dönmeye başlamasıdır. Basitçe çocuğa durum anlatılabilir.
  • Doğumdan sonra önceliğin yenidoğanda olduğu unutulmamalıdır. Yenidoğan beslenmesini tamamlamadan süt çocuğu memeye konmamalıdır.

Emziren Annenin Beslenmesi

Emziren annenin beslenmesi annenin ve bebeğin sağlığı ile doğrudan etkilidir. Bu konuda dikkat edilecek noktalar şunlardır:

  • Emziren kadın normal kadınlardan günlük 500kcal daha fazla almalıdır.
  • Günlük sıvı tüketimi toplamda 3-3,5lt kadar olmalıdır. Sürekli su içmek süt yapar şeklindeki kanı tıbben doğru değildir. Hatta günlük içilen su, çorba, emzirme çayları, komposto…vb sıvıların 4lt’yi geçmesi sütü baskılayabilmektedir.
  • Emziren anne katı bir diyete girmemelidir. Gaz yapan yiyecekler diye kesin bir liste yoktur. Hatta annenin yediklerinin bebeği etkilemediği yönünde çalışmalar yapılmıştır. Yine de anne bebeği rahatsız ettiğini düşündüğü besinlere birkaç gün ara verip tekrar deneyebilir.anne_beslenmesi_sss
  • Anneler 5 öğünde beslenmeli bunların üçü ana ikisi ara öğün olmalıdır. Ana öğünlerde tüm besin gruplarından eşit alınmalıdır. Ara öğünlerde ise alerjenitesi düşük kabuklu yemişler (badem, fındık, ceviz gibi), sütlü tatlılar…vb tüketilebilir.
  • Bebek için annenin süt ve süt ürünlerini tüketmesi sakıncalı değildir. Ancak bebeğin gaz sorunları varsa akla ilk gelen besin grubu da bu grup olmalıdır.
  • Besleyici değeri olmayan çay, kahve ve çikolata gibi besin maddeleri emziren anneler için önerilmez. Yine de tüketilmeleri yasak değildir ve düşük miktarda tüketilmeleri göz ardı edilebilir.
  • Karbonatlı içecekler kan kalsiyum seviyesini düşürdükleri için emzirme döneminde önerilmezler. Anne sütü üretimi için kullanılan kalsiyum oldukça kıymetlidir ve boşa kaybına yol açacak bu tip içeceklerin tüketilmesi osteoporoza meyli arttırabilir.
  • 6. Aydan sonra anne haftada 500gr’dan fazla kaybetmeyecek şekilde diyet yapabilir.
Prematüre Bebek Beslenmesi ve Yoğun bakım Koşullarında Emzirme (Kanguru Bakımı)

Bazen bebekler doğumdan sonra adapte olmakta zorlanıp “Yenidoğan Yoğun Bakım Ünitesi”nde takip edilmek için yatırılabilirler. Erken doğum, düşük doğum tartısı solunum sıkıntısı gibi pek çok neden sebebiyle takip edilen bebeklerin beslenme düzeni servis sorumlusu olan çocuk doktoru tarafından düzenlenecektir.

Bazı durumlarda bebeğin anneyi emmesine hemen izin verilmez. Bu gibi durumlarda en kısa sürede sağma başlamak gerekir. Anne, tıpkı bebeği emzirir gibi bir düzende sağmalıdır. Her iki sağmanın başlangıçlarının arasında 3 saatten fazla zaman geçmemelidir ve anne sağmaya gece de devam etmelidir.

kanguru

İlk birkaç gün kolostrum elle de sağılabilir. Hatta bu şekilde pompa ile sağmadan daha iyi sonuç alınabilir. Zaten bu dönemde beslenme başına 5-10 ml kadar süt gelmesi beklenir. Bu şekilde elde edilen anne sütü uygun gelen şekilde bebeğe takviye edilecektir.

Doktor tarafından uygun görülen ilk fırsatta memeden emzirmeye de geçilmelidir. Bebeğin emme refleksleri kuvvetlendikçe memede geçirdiği süre de uzayacaktır.

Bebek emmese bile bebeği annenin göğsünde ten teması sağlanacak şekilde tutturmaya “Kanguru Bakımı” denmektedir. Bu şekilde bebeğin ve annenin birbirlerinin florası ile tanışmaları mümkün olacaktır. Anne bebeğin yoğun bakım ünitesinde edindiği floraya karşı antikor geliştirerek bebeğe bu hücreleri aktaracak, yani bağışıklığını kuvvetlendirecektir.

Kanguru bakımının kanıta dayalı tıp ile gösterilmiş faydaları şunlardır:

  • Bebek için faydaları;
    • Kalp atışı stabilize olur
    • Solunum fonksiyonları iyileşir
    • Oksijen satürasyonu iyileşir
    • Daha hızlı kilo alır
    • Daha az ağlar
    • Anne sütü ile beslenme başarısı artar
    • Daha erken taburcu olur
    • Anne için faydaları;
      • Bebek ile bağlanma artar
      • Anne sütü müktarı artar
      • Bebeğine bakım yetileri gelişir
      • Bebeğinin güvende olduğuna dair hissi artar

Bebek kanguru bakımı için anneye profesyonel sağlık çalışanları yardımı ile verilir. Kablolar ayarlanır ve bebek sürekli monitörize edilir. Bebek ile annenin göğsü çıplak olarak birbirine temas eder. Bebek ısı kaybı olmayacak şekilde dışarıdan örtülüp sarılır.

Sütün Sağılıp Saklanması

Ne zaman sağmak gerekir?

Sütü sağmak aslında olayın doğal akışında olmayan bir eylemdir. Günümüzde anneler henüz doğum yapmadan pompa edinmektedirler. Oysa pompa kullanımı memeye dolacak sütün azlığı/çokluğuna, bebeğin emme becerisine, bebeğin ve annenin sağlık durumuna bağlıdır. Her anne-bebek ikilisinin pompa ile sağmaya ihtiyacı olmayabilir. Sağma ihtiyacı olan annelerde ise pompa tipine karar vermek yine emzirme danışmanlığı yapan kişinin önerileri doğrultusunda olmalıdır.

Sterilizasyon koşulları

Amerikan Pediyatri Topluluğu emzik, biberon ya da pompa parçası gibi kapların ilk kullanımda sterilize edilmelerini önermektedir. Sonraki kullanımlarda eğer şehir suyu klorlu ise sterilizasyon şart değildir. Bu parçaların temizliği için sıcak musluk suyunda kolay temizlenen bir sabun ile yıkamak ve ters çevirerek kurutmak yeterlidir. Bir diğer öneri de bulaşık makinesinde deterjan ile yıkamadır. Bağışıklık sisteminde problem olmayan ve miadında doğmuş bebekler için bu koşullar yeterli hijyen sağlayacaktır.

Sterilizasyon sağlanması gereken durumlarda (28 haftadan önce doğan bebek, sağlık problemi olan bebek, vb.) 10 dk boyunca kaynamakta olan suya sıcağa dayanıklı parçaların atılması pratik bir yöntemdir. Mikrodalga içi ya da elektrikle çalışan starilizasyon aletleri de pompa parçalarını buharla steril ederler.

Elle sağma

Elle sağma özellikle kolostrum gelen ilk birkaç gün oldukça etkin ve yeterlidir. Tüm annelere mutlaka gösterilmelidir. Pompa bulunamadığı ve ihtiyaç olan zamanlar için oldukça pratik bir yöntemdir. Elle sağmada öncelikle ellerin yıkanarak temizlenmesi gerekir. Sonrasında, areola sınırından baş parmak ve işaret parmağı ile geriye doğru bastırılıp öne doğru sıvazlanmalıdır. Parmakların yeri değiştirilerek her kadranda sağma yapılmalıdır. Sürekli kullanılacak bir yöntem değildir.

iStock_000020105140Medium_annesutusagma

Manuel pompa ile sağma

Genellikle evden dışarıda sağma yapılacaksa kullanılır. Sık kullanımda tercih edilmez ama aralıklı kullanım için oldukça pratiktir. Anne pompa koluna istediği oranda basınç uygular ve istediği hızda sağma yapabilir. Fiyat olarak en uygun olan pompa grubudur.

iStock_000017472743Medium_elilesagma

Ev tipi pilli/elektrikli pompa ile sağma

Sağma gücü olarak manuel pompadan daha etkindir. Ayarlar otomatik olduğu için hata payı manuel pompadan daha düşüktür. Bazı tiplerinde hız ve basınç bağımsız olarak da ayarlanabilmektedir. Günlük kullanım için idealdir. Doğru pompa kullanımı için doğru çapta göğüs hunisi seçilmesi de gerekmektedir.

iStock_000026752886Medium_elektriklipompa

Hastane tipi elektrikli pompa ile sağma

Hastane tipi pompalar özellikle bebeğin anneden ayrı olduğu durumlarda (yoğun bakım takibi gibi) ya da süt miktarının arttırılması gibi hedefler olduğunda tercih edilebilirler. Bir diğer kullanım alanları annelerin erken işe başlamasıdır. Bu durumda bebeği en iyi taklit edecek tür cihaz olduğu için hastane tipi pompalar seçilebilir. İlk birkaç dakika yüksek hızda düşük basınçlı sağma yapılır, sonra hız standartta sabitlenerek basınç gitgide maksimuma kadar arttırılır. Amaç bebeklerin ritminin yakalanmasıdır.

Hastane tipi pompalar hem pahalı hem de taşınması zor cihazlardır. Fakat tıbbi gereklilik olduğunda etkin sağma için en uygun tiptir. Bazı firmalar tarafından kiralanmaları da söz konusudur.Breast Pump Machine To Increase Milk Supply For Breastfeeding Mother With White Backround Space On The Right

Sütün saklanma koşulları

Sağılan anne sütünün saklanması konusunda dikkat edilecek noktalar şunlardır:

  • Sağılan anne sütü 25 °C’yi geçmeyen oda sıcaklığında 3 saat,
  • Buzdolabında (1-4 °C’de) 3 gün,
  • Deep-freeze’de (-18 ve daha düşük) 6 ay kadar saklanabilir.

Sağılmış anne sütü süt saklama torbalarına ya da saklama kaplarında saklanabilirler. Mutlaka üstüne tarih ve miktar yazılmalıdır.

Aynı gün sağılan sütler aynı ısıya soğutulduktan sonra üst üste eklenebilir ve o şekilde dondurulabilirler.

Sağılmış süt ile besleme

Anne sütü buzdolabında ya da dondurucuda soğutulduktan sonra tezgah üzerinde açılmaya bırakılabilir ya da benmari usulüyle ısıtılabilir. Süt ısıtıldıktan sonra bileğin iç kısmında ısısı kontrol edilmelidir. Bileğe damlatılan süt ne sıcak ne soğuk olmalıdır.

Yapay meme uçları bebekte “meme başı şaşkınlığı” yapabileceği için ısıtılan süt biberon kullanılmadan kaşık ya da damlalıkla bebeğe verilmelidir. Soft cup denilen ölçekli minik kaplar ya da evde hazırda bu kapların büyüklüğünde olan bardaklar da kullanılabilir.

Sütün Arttırılması (Galaktogoglar)

Anne sütünü arttıran mucizevi bir iksir yoktur. Tüm fizyoloji arz-talep sistemi prensibi ile işlemektedir. Bu sebeple anne sütünü esas arttıranın bebek her istediğinde ve istediği kadar emzirme olduğu unutulmamalıdır.

Halk arasında sütün artması için kulaktan dolma pek çok reçete önerilmektedir. Kanıta dayalı tıp ışığında işe yaradığı gösterilen takviyeleri şunlardır:

  • Malt içecekler
  • Rezene çayı
  • Fenugreek (çemen otu) tabletleri

HiResDengeli beslenme ve gerekli sıvı tüketiminin yapılması sık emzirme ve her fırsatta dinlenmek de anne sütünün devamlılığına yardımcı olacaktır.

Farklı Koşullarda Emzirme

Emzirme ve Alkol Tüketimi

Alkol tüketimi annenin bilişsel kapasitesini azaltabileceği için emziren annelerin etki altında kalacakları kadar alkol almaları kesinlikle önerilmez. Belli bir miktarın üstünde alkol alan anne, bebeğinin ağlamasına tepki veremeyebilir ve ona gerekli ilgiliyi doğru şekilde gösteremeyebilir. Alkol etkisi altındayken bebek ile yatak paylaşmak da asla önerilmemektedir.

Alkol alındığında tüm vücuda dağıldığı gibi anne sütüne de alkol geçecektir. Özellikle karaciğeri halen tam gelişmemiş yenidoğan için alkolün temizlenmesi daha da zordur. Yüksek oranda alkola maruz kalmak büyüme ve gelişmeyi olumsuz yönde etkileyecektir.

Peki sosyal ortamda emziren anne kısıtlı alkol alabilir mi? Bazı ölçülere dikkat ederek bu mümkün:

  • Emziren annenin tercih edeceği içkinin alkol oranı düşük olmalıdır
  • Miktar tercihen tek kadehle kısıtlanmalıdır.
  • Ortalama 60kg ağırlığında bir kadının bir kadeh şarabı yaklaşık 2 saatte vücudundan temizleyebildiği kabul edilmektedir.
  • Kadeh miktarı ya da alkol oranı arttıkça bu süre uzayacaktır.
  • Yüksek oranda alkol tüketilirse sağarak sütü dökmek emzirmeye başlanabilecek süreyi kısaltmayacaktır. Yani gece 10’da 4 kadeh içki içen bir kadın (70kg civarı) yaklaşık 8-9 saat emzirmemelidir. Bu süre içinde bebek emzirilmemeli, göğüslerde tıkanma olmaması için dolduklarında sağılarak süt dökülmelidir. Bu süre zarfında bebek önceden sağılan sütle beslenebilir.

Emzirme ve Sigara

Emzirme dönemi yeni anne için çok iyi bir sigara nırakma fırsatıdır. Sigara hayatın hiçbir döneminde önerilmediği gibi emziren annelere de kesinlikle önerilmemektedir. Ancak sigara içen bir annenin bebeğini sütten kesmektense sigarayı belli kurallar içerisinde tüketmesini sağlama yoluna gidilmelidir. Birkaç noktaya dikkat çekmek gerekirse:

  • Emziren anne gün içerisinde 3 sigaradan fazla tüketmemelidir.
  • Tersiyer maruziyet olarak kabul edilen kıyafete sinmiş dumanı bebeğin solumaması için anne evin dışında/balkonda sigara içmelidir. Sigara içtiği kıyafeti değiştirerek ellerini yıkadıktan sonra bebeği kucağına almalıdır.
  • Sigara içtikten hemen sonra bebek emzirilmemeli, mutlaka içilecekse emzirmeden hemen sonra içilerek bir dahaki emzirmeye kadar nikotin seviyelerinin düşmesine fırsat verilmelidir.
  • Tek bir sigaradan anne vücuduna dağılan nikotinin yaklaşık 90dk içinde ancak temizleneceği kabul edilir. Süt için de geçerlidir.
  • Sigara tüketimi “Ani Bebek Ölümü Sendromu” riskini arttırdığı için evde lesinlikle sigara içilmemeli, çocuğun bakımından sorumlu kişilerin sigara kokan el ve kıyafet ile bebeğe temasından kaçınılmalıdır.

İlaç Kullanırken Emzirme

Ani gelişen ya da sürekli hastalığı olan kadınların ilaç kullanmaları gerekebilir. Ancak ilaç kullanımı emziren annede hassas bir konudur. Sağlık için gerekli olan bir ilacın alınması tabi ki ertelenmemelidir. Ancak alınacak ilaç için danışmanlık almak gereklidir. Tıbben yapılan çalışmalarda bazı ilaçların emzirme dönemi güvenilirlikleri gösterilmiştir. Bu çalışmalar kılavuz olarak kullanılabilir.

İlaç cinsine tıbbi bilgisi olan biri karar vermeli, mümkünse suda çözünen yapıda kısa yarı-zamanı olan bir ilaç tercih edilmelidir.

Doğum Kontrolü ve Emzirme

Emzirmenin gebelikten koruduğu tıbben kabul edilen bir bilgidir. Fakat emzirme döneminde bazı noktalara dikkat edilmezse emzirmeye rağmen gebe kalınabilir:

  • Günde en az 8 kez emzirilmelidir.
  • Anne sütü dışında hiçbir besin verilmiyor olmalıdır.

Yine de anne sütü tek başına zaman içinde doğum kontrolü için yeterli olmayabilir. Bariyer metodları (prezervatif, diyafram…vb), sadece progesteron içeren yöntemler (Depo-Provera, Nuva Ring…vb) ve rahim içi araç tercih edilebilecek diğer yöntemlerdir. Kombine oral kontraseptifler emzirme dönemi önerilmez.

Meme Operasyonu Sonrası Emzirme

Meme büyütme ya da küçültme operasyonları sonrası emzirilip emzirilmeyeceği merak edilmektedir. Estetik operasyonlara eskiye göre daha sık başvurulmaktadır. Yeni teknikler sayesinde artık kozmetik amaçlı yaptırılan meme operasyonları sonrası anne sütü oluşumu ve emzirme hiç ya da çok sınırlı etkilenmektedir. Özellikle kas altı implant konması sonrasında emzirme hemen hiç etkilenmemektedir. Meme küçültme operasyonunun emzirme üzerindeki etkisi ise çıkarılan hacim ve fonksiyonel dokuya yapılan müdahaleye bağlıdır. Meme küçültme sonrası anne-bebek ikilisinin takibi ile emzirme süresi optimum seviyeye getirilebilmektedir.

Yorum Yap

E-posta hesabınız yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Şu HTML etiketlerini ve özelliklerini kullanabilirsiniz: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>